تحلیل سورس کد (Source Code Analysis) یکی از روشهای اساسی در کشف آسیبپذیریهای امنیتی نرمافزارها است. با گسترش حملات سایبری، بررسی کد منبع بهصورت دستی و خودکار به یک ضرورت تبدیل شده است. این مقاله به بررسی روشهای تحلیل سورس کد، ابزارهای رایج، و نقش آن در افزایش امنیت نرمافزارها میپردازد.
با افزایش پیچیدگی نرمافزارها، احتمال وجود باگهای امنیتی نیز بیشتر شده است. بسیاری از حملات سایبری مانند تزریق SQL، اجرای کد از راه دور (RCE)، و حملات XSS ناشی از خطاهای برنامهنویسی هستند. تحلیل سورس کد به توسعهدهندگان و متخصصان امنیت کمک میکند تا این آسیبپذیریها را قبل از استقرار نرمافزار شناسایی و رفع کنند.
روشهای تحلیل سورس کد
تحلیل سورس کد به دو روش اصلی انجام میشود:
تحلیل ایستا (Static Application Security Testing – SAST)
در این روش، کد منبع بدون اجرا بررسی میشود. ابزارهای SAST الگوهای کد مخرب، توابع ناامن و خطاهای رایج را شناسایی میکنند.
مزایا: شناسایی زودهنگام باگها، پوشش گسترده کد
معایب: احتمال گزارش خطاهای مثبت کاذب (False Positives)
تحلیل پویا (Dynamic Application Security Testing – DAST)
در این روش، نرمافزار در حال اجرا بررسی میشود تا آسیبپذیریهای Runtime شناسایی شوند.
مزایا: شناسایی مسائل امنیتی در محیط واقعی
معایب: عدم پوشش کامل کد منبع
تحلیل ترکیبی (Hybrid Analysis)
ترکیبی از SAST و DAST برای افزایش دقت و کاهش خطاهای تشخیصی استفاده میشود.
ابزارهای تحلیل سورس کد
ابزارهای متعددی برای تحلیل سورس کد وجود دارند که برخی از معروفترین آنها عبارتند از:
ابزار | نوع تحلیل | زبانهای پشتیبانیشده |
SonarQube | SAST | Java, C#, Python, JavaScript |
Checkmarx | SAST | چندزبانه (Enterprise) |
Fortify SCA | SAST | C/C++, Java, .NET |
Burp Suite | DAST | وباپلیکیشنها |
Semgrep | SAST | Python, JavaScript, Go |
CodeQL | SAST | چندزبانه (GitHub) |
کاربردهای تحلیل سورس کد در امنیت سایبری
شناسایی آسیبپذیریهای رایج مانند:
– تزریق SQL
– آسیبپذیریهای XSS (Cross-Site Scripting)
– استفاده از توابع ناامن (مثل `strcpy` در C)
– امنسازی چرخه توسعه نرمافزار (DevSecOps)
– انطباق با استانداردهای امنیتی مانند OWASP Top 10، CWE, ISO 27001
چالشهای تحلیل سورس کد
– حجم بالای کد: در پروژههای بزرگ، تحلیل کامل زمانبر است.
– خطاهای تشخیصی (False Positives/Negatives)
– محدودیت ابزارها در پشتیبانی از زبانهای خاص
نتیجهگیری
تحلیل سورس کد یک جزء حیاتی در توسعه نرمافزارهای امن است. با ترکیب روشهای ایستا و پویا و استفاده از ابزارهای پیشرفته، میتوان بسیاری از تهدیدات سایبری را قبل از وقوع شناسایی و خنثی کرد. بهبود مستمر ابزارهای تحلیل و یکپارچهسازی آنها در فرآیند DevOps میتواند امنیت نرمافزارها را بهطور چشمگیری افزایش دهد.
منابع
OWASP Foundation. (2023). OWASP Top Ten
MITRE. (2023). Common Weakness Enumeration (CWE)
GitHub. (2023). CodeQL Documentation.
